KAWIH

1. Pedaran kawih

Kawih bagian tina kasenian Sunda nu diwangun ku dua unsur. Unsur kasebut nya éta unsur seni musik jeung unsur seni sastra. Unsur seni musik nu ngalahirkeun lagu, nada jeung wirahma nu fungsina pikeun pamirig. Sedengkeun seni sastra mangrupa rumpaka atawa lirik laguna.

Kawih nyaeta rakitan basa sabangsa dangding  anu henteu maké patokan pupuh. Kawih nu medalna kabaheulaan, rumpaka kawih téh sok aya nu diwangun ku  sisindiran. Tapi kabéhdieunakeun mah bébas, malah rumpaka kawih téh nyokot tina wangun sajak atawa puisi.

Rumpaka nyaeta lirik lagu dina kawih. Nilik kana wujudna mah, rumpaka kawih téh henteu béda jeung sajak. Rumpaka kawih téh saenyana mémang sajak ngan pédah sok dihaleuangkeun atawa dikawihkeun. Atuh munasabah lamun rumpaka kawih ngandung unsur-unsur puisi. Ku kituna diajar perkara rumpaka kawih minangka salah sahiji wangunan puisi.

Istilah dina kawih :

1.      Jurukawih  atawa  juru sekar :  nu ngahaleuangkeun  kawih

2.      Juru sanggi : Jalma  nu nyiptakeun  lagu atawa mélodi lagu (notasi lagu)

3.      Juru rumpaka :  jalma  nu  husus ngaréka ungkara   rumpaka   lagu.

4.      Ngawih  :   ngalagukeun   kawih   atawa sisindiran.  

5.      Lagu  nya   éta    susunan   nada  anu dipidangkeun saalus-alusna nepi ka éndah katempona jeung genah kadéngéna. Lagu  disebut ogé susunan ritme, panjang pondokna  atawa ajén  (harga)  nada.

6.      Wangun ugeran,  puisi,  atawa sair anu dipaké midangkeun kawih, minangka katerangan tina téma atawa lirik lagu disebut  rumpaka kawih.

7.      Kamekaran saterusna tina kawih anu nadana péntatonis sok disebut lagu pop.

Unsur–unsur dina kawih ngawengku unsur téks rumpaka kawih jeung unsur kabahasaan. Unsur-unsur  téks rumpaka kawih ngawengku   :  téma, nada, rasa, amanat, jeung musikalitas. Sedengkeun unsur kabahasaanana ngawengku : gaya basa, harti dénotatif jeung harti konotatif.

A. Unsur téks rumpaka kawih

a. Téma

Téma asalna tina basa Latin titéhnai anu hartina ‘tempat neundeun hiji alat’. Pangna disebut kitu lantaran téma mangrupa ideu atawa gagasan anu ngadadasaran hiji karya sastra, nu pungsina jadi puseur dina nepikeun karya nu disusunna. Téma dina hiji kawih aya anu nyumput (tersirat) aya ogé anu ébréh (tersurat).

b. Rasa

Rasa (feeling) mangrupa poet’s attitude toward his subject matter, anu hartina sikep panyajak kana jejer pasualan anu aya dina puisina. Rasa  dina rumpaka kawih bisa disebutkeun sikep nu nyieun rumpaka kawih  dina ngébréhkeun/nyaritakeun kaayaan  objék nu dipedar.  contona simpati, konsistén, bungah, sedih, keuheul, jsté.

c. Nada

Nada (tone) mangrupa sikep panyajak ka pamaca atawa ka dirina sorangan. Nada nyoko kana warna émosional atawa warna ma’na tina karya nu nulis. Sikep nu nyieun rumpaka  kawih, contona handap asor, ngaguruan, ngadikté, persuasif, sinis, nyungkun,  jsté.

d. Amanat

Amanat mangrupa kapercayaan, pesen, pesenan, pihapé, popoyan, atawa talatah. Kitu deui amanat dina kawih, nya éta pesen nu hayang ditepikeun ku pangarang ka nu maca. Pangarang boga tujuan atawa maksud tina rumpaka kawih nu dijieunna, boh tujuan pikeun nyumponan kabutuh pribadi atawa nu séjénna, gumantung kana sawangan hirup pangarang.

Amanat dina karya sastra, kaasup rumpaka kawih, mangrupa pesen nu hayang ditepikeun ku pangarang ka nu maca atawa nu ngaregepkeun.

e. Musikalitas

Kawih bagian tina kasenian Sunda nu diwangun ku dua unsur. Unsur kasebut nya éta unsur seni musik jeung unsur seni sastra.  Unsur seni musik nu ngalahirkeun lagu, nada jeung wirahma nu fungsina pikeun pamirig. Sedengkeun seni sastra mangrupa rumpaka atawa lirik laguna.

 

B. Unsur basa dina  rumpaka kawih

Unsur basa dina kawih ngawengku : gaya basa, kecap denotatif jeung kecap konotatif.

1)  Pilihan kecap jeung Gaya basa

Basa dina kawih umumna dipasieup ku kecap-kecap pinilih, anu ngandung harti anu jembar, beunghar ku  siloka jeung murwakanti. Pilihan kecap nu kieu téh disebut diksi.  Pikeun ngantebkeun maksud pangarang kadang sok diébréhkeun kucara ngagunakeun gaya basa. Gaya basa nu umumna dipaké dina kawih diantarana :

a.    Mijalma (personifikasi)

       Ngabandingkeun barang-barang cicing (teu nyawaan) disaruakeun jeung barang-barang anu nyawaan saperti jalma.

1)  Gunung nguyung, lebak milu susah.

2)  Pucuk kalapa tingarulang ngagupayan anu angkat.

3)  Angin peuting ngaharéwos kana ceuli.

4)  Seuneu ngamuk nguwak-ngawik ngaléntab ngénca-ngatuhu.

b.    Lalandian (Métafora)

       Gaya basa nu ngabandingkeun hiji barang jeung barang séjénna anu mibanda sipat anu sarua ku cara méré panglandi.

1)  Sumangetna ngagugudag.

2)  Geus jadi kembang carita.

c.     Hiperbola

       Ngayakinkeun nepi ka teu saluyu jeung kanyataanana, atawa ngébréhkeun hiji hal kalawan kaleuleuwihi.

1)  digawe satengah paéh.

2)  sawahna satungtung deuleu.

3)  gedongna jujul ka langit.

2)  Ma’na Dénotatif  jeung Konotatif

Ilo dua kalimah di handap ieu !

a)  Gambar daunna dipulas ku warna héjo.

b)  Jang Fadél mah masih héjo kénéh.

Harti dénotatif nya éta harti nu mibanda harti saujratna, henteu ngahudang pikiran jeung rarasaan séjén di luar harti séjén saperti kecap héjo dina kalimah (a) sedengkeun harti héjo dina kalimah (b) ngandung harti séjén nu lain harti saujratna (harti injeuman) nya éta nuduhkeun yén Jang Fadél masih budak kénéh can loba kanyaho. Kalimah (a) ngabogaan harti dénonatif sedengkeun kalimah (b) kaasup harti konotatif.