SISINDIRAN

SISINDIRAN

Sisindiran asalna tina kecap sindir anu maksudna sisi.  Ngomong ku sindir hartina ngomong anu henteu poksang ceplak pahang, tujuanana pikeun ngahargaan ka nu dibawa nyarita, supaya omongan urang karasana henteu nyentug atawa ngagasruk kana haténa.

Sisindiran mangrupa karya sampakan urang Sunda.  Sisindiran téh lain ngan di Sunda wungkul, tapi aya ogé di daérah lianna, saperti di Melayu disebut pantun, di Tapanuli disebut éndé-éndé, jeung dina sastra Jawa disebut parikan.

Sisindiran nya éta kasenian ngaréka basa, anu diwangun ku cangkang jeung eusi bari dipamrih karesmianana.

Nurutkeun wangunna, sisindiran dibagi tilu :

A.    Paparikan

B.     Rarakitan

C.     Wawangsalan

1.      Paparikan

Paparikan asal kecap tina parek hartina deukeut.  Anu dimaksud deukeut di dieu nya éta deukeut sadana (sorana).  Paparikan méh sarua jeung pantun dina basa Indonesia. Bédana nya éta dina pantun mah jumlah padalisan (suku kata) diwangun ku 8 – 12 engang, sedengkeun dina paparikan diwangun ku 8 engang.

Sarat nyieun paparikan di antarana :

1.      Diwangun ku opat padalisan (opat jajar);

2.      Padalisan kahiji jeung kadua mangrupa cangkang, sedengkeun padalisan katilu jeung kaopat mangrupa eusi.;

3.      Padalisan kahiji cangkang pikeun padalisan katilu, padalisan kadua mangrupa cangkang pikeun padalisan kaopat. ;

4.      Tungtung  engang padalisan kahiji sarua (sasora) jeung tungtung padalisan katilu. Kadua sarua jeung kaopat.;

5.      Unggal padalisan diwangun ku dalapan engang. 

2.      Rarakitan

Rarakitan  hampir sarua jeung paparikan. Bédana dina awal padalisan kahiji diulang (dirajék) dina awal padalisan katilu. Kitu deui awal padalisan kadua dirajék dina awal padalisan kaopat. Sarat nyieun rarakitan séjénna sarua jeung sarat nyieun paparikan.

Sarat nyieun rarakitan di antarana :

1.      Diwangun ku opat padalisan (opat jajar);

2.      Padalisan kahiji jeung kadua mangrupa cangkang, sedengkeun padalisan katilu jeung kaopat mangrupa eusi.;

3.      Padalisan kahiji cangkang pikeun padalisan katilu, padalisan kadua mangrupa cangkang pikeun padalisan kaopat. ;

4.      Tungtung  engang padalisan kahiji sarua (sasora) jeung tungtung padalisan katilu. Kadua sarua jeung kaopat.

5.      Unggal padalisan diwangun ku dalapan engang

 

3.      Wawangsalan

Wawangsalan asal kecap tina angsal  hartina beunang, lantaran dina wawangsalan aya nu mangrupa tatarucingan aun kudu dibeunangkeun wangsalna. Aya ogé nu nyebutkeun yén wawangsalan asal kecapna tina wangsal, nu tadina wangsul hartina balik. Ku kituna wawangsalan sok disebut ogé bangbalikan.

Wangun wawangsalan béda jeung paparikan atawa rarakitan. Lantaran wawangsalan ngan saukur diwangun ku dua padalisan, sarta kudu kapanggih wangsalna. Kitu deui dina wawangsalan henteu aya watek silih asih, piwuruk atawa sésébréd.

Sarat nyieun wawangsalan :

1.      diwangun ku dua padalisan; 

2.      unggal padalisan diwangun ku dalapan engang;

3.      diwangun ku cangkang jeung eusi; 

4.      aya wangsal un kudu diteguh;

5.      padalisan kahiji ngandung pasualanana, sedengkeun dina padalisan kadua aya kecap nu sasora jeung wangsal nu dimaksud.

Sedengkeun nurutkeun sifat jeung watekna sisindiran (paparikan-rarakitan) dibagi tilu :

1.         silih-asih        2. piwuruk (nasihat)    3. sésébréd (heureuy)

Sipat Paparikan  :

1.      Silih-asih

Talingtung talina benang

Mobil beureum diguratan

Satungtung teu acan beunang

Moal eureun disuratan

2.      Piwuruk

Ka kulah nyiar kapiting

Ngocok lobak bobodasna

Ulah sok liar ti peuting

Osok loba gogodana

3.      Sésébréd

Cikur jangkung jahe konéng

Lampuyang pamura beuteung

Rarasaan jangkung konéng

Puguh mah bureuteu hideung

Sipat  rarakitan :

1.      Silih-asih

Mihapé sisir jeung minyak

Kadé kaancloman leungeun

Mihapé pikir jeung niat

Kadé kaangsonan deungeun

2.      Piwuruk

Sing getol nginum jajamu

Nu guna nguatkeun urat

Sing getol néangan élmu

Nu guna dunya ahérat

3.      Sésébréd

Majar manéh cengkéh konéng

Kulit peuteuy dina nyiru

Majar manéh lengkéh konéng

Kulit beuteung mani nambru

Nulis Sisindiran :

a.   Cara Nyieun Paparikan

 1) Tangtukeun heula bagian eusi tina paparikan

Contona  : ayeuna téh dina pelajaran basa Sunda, matéri anu dipedar nya éta sisindiran.     

               ………………………………………….    (cangkang)

               ………………………………………….    (cangkang)

               Pang-a-jar-an-ba-sa-Sun-da                         (eusi) ---  8 engang

               Keur- di-a-jar-si-sin-dir-an                          (eusi) ---  8 engang

2)   Jieun kalimat pikeun cangkang padalisan kahiji jeung kadua. Saratna kudu 8

engang

              …………………………………………..    8 engang

              …………………………………………..    8 engang

              Pangajaran basa Sunda                                 8 engang

              Keur diajar sisindiran                                    8 engang

 3)  Lantaran tungtung  padalisan kahiji kudu sasora jeung tungtung padalisan katilu, tungtung padalisan kadua kudu sasora jeung tungtung padalisan kaopat. Ku kituna téangan kecap anu sasora jeung tungtung padalisan katiulu jeung ka opat.

               ………………… kuda

               ………………… pipikiran

              Pangajaran   basa    Sunda                                       

              Keur   diajar   sisindiran                              

 4)  Jieun kalimah anu jumlahna 8 engang anu tungtung kalimahna kecap kuda. Jeung kalimah pikeun padalisan kadua anu jumlahna  8 engang anu tungtung kalimahna kecap pipikiran.

Ka Banjaran tumpak kuda

Jadi janglar pipikiran

Pangajaran basa Sunda

Keur diajar sisindiran

b.   Cara Nyieun Rarakitan

 1) Tangtukeun heula bagian eusi tina rarakitan

Contona  : urang diajar di kelas anu kurang alus, tapi ku alpukahna guru jeung sumanget diajarna gedé, murid-muridna jadi palinter kabéh.      

               ………………………………………….  (cangkang)

               ………………………………………….  (cangkang)

               Sa-na-jan- ke-las-na- bu-tut            (eusi) ---  8 engang

               Nu- pen-ting- pin-ter- sis-wa-na     (eusi) ---  8 engang

2)   Jieun kalimat pikeun cangkang padalisan kahiji jeung kadua. Saratna kudu 8

engang

              …………………………………………..    8 engang

              …………………………………………..    8 engang

              Sanajan kelasna butut                                   8 engang

              Nu penting pinter siswana                            8 engang

3)  Sarat rarakitan :  dina awal padalisan kahiji diulang (dirajék) dina awal padalisan katilu. Kitu deui awal padalisan kadua dirajék dina awal padalisan kaopat.

            Sanajan………………………………..         8 engang

            Nu penting ……..……………………..         8 engang

            Sanajan kelasna butut                                    8 engang

            Nu penting pinter siswana                               8 engang

3)    Lantaran tungtung  padalisan kahiji kudu sasora jeung tungtung padalisan katilu, tungtung padalisan kadua kudu sasora jeung tungtung padalisan kaopat. Ku kituna téangan kecap anu sasora jeung tungtung padalisan katiulu jeung ka opat.

            Sanajan…………………………tutut                        8 engang

            Nu penting ……..…………Riswana                          8 engang

            Sanajan kelasna butut                                                8 engang

            Nu penting pinter siswana                                           8 engang

 4)  Jieun kalimah anu jumlahna  8 engang anu tungtung kalimahna kecap kuda. Jeung kalimah pikeun padalisan kadua anu jumlahna 8 engang anu tungtung kalimahna kecap pipikiran.

Sanajan daharna tutut

              Nu penting bareng Riswana

              Sanajan kelasna butut  

              Nu penting pinter siswana

 

 

c.   Cara Nyieun Wawangsalan

        1)  Tangtukeun wangsalna heula. Contona :  kapur.

 2)  Jieun kalimah nu nuduhkeun sipat husus tina kapur (fungsina, bentukna, jsté)

              Conto  :  -     kapur fungsina pikeun nulis dina bor

·         bentuk kapur siga patlot, pulpen atawa roko.

        3)   Susun kalimah pikeun padalisan kahiji lobana dalapan engang.

              Conto  :  -     Patlot bodas panyoret bor                   (8 engang)

·          Roko bodas papan tulis                       (8 engang)

        4)  Pikeun padalisan kadua : téangan kecap nu hampir sarua (sasora) jeung kecap kapur

              Contona  :  da-pur;    la-pur

        5)  Jieun kalimah lobana dalapan engang, nu ngandung kecap dapur atawa lapur.

              Contona :      -  Tara diseungeut di dapur

                                    -  Lapur leungit jeung wadahna

        6)  Jadi wawangsalan téh unggelna kieu :

               a.       Patlot bodas panyoret bor

                         tara diseungeut di dapur     

                                                                        (wangsalna :  kapur)

               b        Roko bodas papan tulis

                         Lapur leungit jeung wadahna     

                                                                        (wangsalna :  kapur)