GUGURITAN

      Kecap ‘gurit’’ asalna tina basa Sangsekerta gurit anu hartina nyusun karangan. Istilah ngagurit hartina némbongkeun pagawean ngaréka atawa nyusun karangan.

Guguritan nya éta karangan wangun ugeran (puisi) anu pondok nu ditulis dina wangun pupuh. Guguritan ngagambarkeun rasa lirik anu nulisna atawa mangrupa naséhat.

Aya karya sastra nu méh sarua jeung guguritan, nya éta wawacan. Bédana kaarya sastra wangun wawacan mah carita ngalalakon jeung wangun carita panjang.

Guguritan kagolong kana karangan ugeran dina wangun puisi heubeul. Pangna disebut karangan ugeran lantaran kaiket ku patokan anu tangtu, nya éta patokan pupuh. Ieu pupuh téh nu ngahasilkeun karangan dina wangun wawacan jeung guguritan.

Ku lantaran guguritan kaasup karangan nu ukuranana teu panjang, kukituna, guguritan mah ngan diwangun ku hiji pupuh, tara gunta-ganti pupuh cara dina wawacan, sarta  eusina dina guguritan  henteu ngawujud carita nu ngalalakon. Dibacana biasana mah dihariringkeun maké lalaguan anu geus matok keur pupuh éta.

Guguritan kaasup kana puisi heubeul.   Ti abad   ka-19  geus   loba   anu    nganggit

guguritan. 

•   Taun 1822-1866 R. Haji Muhammad Musa nganggit Wulang Krama;

•   Taun 1865.   R.A. Bratadiwijaya    nganggit  Asmarandana Lahir Batin;

•   Taun 1892   Haji Hasan Mustapa  nganggit rebu   pada    guguritan,  upamana   waé

Kinanti Ngahurun Balung,  Asmarandana Babalik Pikir,   Sinom Pamulang Tarima, Dangdanggula  Pamolah Rasa, jeung sajabana.

Dina abad ka-20 utamana mah saméméh perang dunia II, loba pisan guguritan nu dihasilkeun. Para pangarang nu kakoncara diantarana Kalipah Apo, Tubagus Jayadilaga, Méméd Sastrahadiprawira, MA. Salmun, jeung réa-réa deui.

Sanggeus proklamasi guguritan terus dianggit ku pangarang tug nepika kiwari. Para pangarang guguritan diantarana : RAF, Wahyu Wibisana, Apung S.W., Dedy Windiagiri, jeung réa-réa deui. Média nu digunakeun média cetak wangun buku kumpulan guguritan, majalah Manglé, jrrd.

Nu dimaksud pupuh nya éta 17 patokan dina tembang. Patokan-patokan kasebut nya éta  guru lagu, guru wilangan, jumlah padalisan dina sa-pada-na, jeung sipat atawa watek lagu.

Jumlah pupuh tujuh belas, dibagi jadi dua golongan, sekar ageung jeung sekar alit.

Nu kaasup kana sekar ageng nya éta :  kinanti, sinom, asmarandana, jeung dangdanggula (KSAD). Sekar alit jumlah 13, nya éta : balakbak, maskumambang, ladrang, pucung, lambang, mijil, durma, pangkur, gambuh, gurisa, wirangrong, magatru, jeung jurudemung.

Papasingan Guguritan :

• Piwulang. Contona  Wulang Krama, Wulang Murid, Wulang Guru karangan R. Haji       Muhamad Musa. Asmarandana Lahir Batin karangan R.A. Bratawijaya;
• Pangalaman kabatinan. Contona guguritan karangan Haji Hasan Mustapa;
• Kawaasan alam. Contona Dangdanggula Laut Kidul karangan Kalipan Apo;
• Kajadian. Contona Kiamat Leutik karangan Tubagus Jayadila
• Surat, biantara, jeung buka pintu. Guguritan anu eusina surat jeung biantara, upamana anu dikumpulkeun ku R. Danureja dina buku Serat-sinerat Jaman Jumenengna Raden Haji Muhammad Musa. Guguritan buka pintu sok dihaleuangkeun dina upacara buka pintu di nu kawinan.

 Nganalisis Guguritan :

1).  Patokan pupuh

• Patokan-patokan kasebut nya éta  guru lagu, guru wilangan, jumlah padalisan dina sa-pada-na, jeung sipat atawa watek lagu.

Ungal pupuh bisa diwangun ku sababarha pada atawa bait. Pada atawa bait diwangun ku sababaraha engang. Lobana engang unggal pada lisan disebut guru wilangan. Sora engang dina tungtung padalisan disebut guru lagu. 

2). Tema

• Téma nya éta ideu atawa gagasan anu ngadadasaran hiji karya sastra nepi ka mibanda peran jadi puseur pangarang dina nepikeun karya nu disusunna.
• Téma nya éta ide nu keur dicaritakeun.  gagasan utama (ide carita) tina hiji kawih. Téma aya anu nyumput (tersirat) aya ogé anu ébréh (tersurat).

3). Rasa

• Rasa (feeling) mangrupa téh poet’s attitude toward his subject matter, anu hartina sikep   panyajak kana jejer pasualan anu aya dina guguritanana. Rasa  dina rumpaka guguritan bisa disebutkeun sikep nu nyieun rumpaka guguritan  dina ngébréhkeun/nyaritakeun kaayaan  objék nu dipedar.  contona simpati, konsisten, bungah, sedih, keuheul, jsté.

4).  Nada

•  Nada (tone) mangrupa sikep panyajak ka pamaca atawa ka dirina sorangan. Nada nyoko kana warna émosional atawa warna ma’na tina karya nu nulis tur mangrupa unsur penting tina gunggungan ma’na. Sikep nu nyieun rumpaka  guguritan, contona handap asor, ngaguruan, ngadikté, pérsuasif, sinis, nyungkun,  jsté.

5). Amanat

•  Amanat  dina guguritan, nya éta pesen nu hayang ditepikeun ku pangarang ka nu maca. Pangarang boga tujuan atawa maksud tina rumpaka guguritan nu dijieunna, boh tujuan pikeun nyumponan kabutuh pribadi atawa nu séjénna, gumantung kana sawangan hirup pangarang.